در حوالی این روزها ...
[ احوالپرسی با هوشنگ آزادی ور ]

امیر حسین ثنائی

وقتی از"هوشنگ آزادی ور"حرف می زنیم، از یک گوینده حرف می زنیم که صدایش را در این سال ها بر روی فیلم های مستند شنیده ایم. این تصوری است که اکثر ما از او داشته ایم و داریم؛ حالا با آن تصویر و تصور، اگر بدانیم که آزادی ور شاعر است و مجموعه ی اشعارش نیز منتشر شده، چند تئاتر را بر روی صحنه برده، فیلم داستانی و مستند ساخته است و کتاب هایی در ارتباط با سینما و تئاتر را ترجمه کرده و ... شاید با تردیدی آمیخته با تعجب خواهیم پرسید ...؟
آزادی ور متولد سال۱۳۲۱  تهران است؛ لیسانس کارگردانی اش را از دانشکده ی صدا سیما و فوق لیسانس تهیه و تولید فیلم را از دانشگاه ییل آمریکا دریافت کرده است. اما حالا هشت سال از ساخت آخرین فیلم مستند او - ضیافت خط و نقش – می گذرد:"من متاسفانه مدت هاست که کار فیلم نمی کنم؛ یک سری طرح بود که هیچ وقت تصویب نشد؛ چرایی اش را نمی دانم؛ شاید خودم دنبال نکردم و شاید ... . اضطراب ها و استرس ها هم مزید بر علت شد و دیگر از نظر جسمی هم کشش اش را نداشتم. به هر حال برایم سخت شده بود و خودم را بازنشسته کردم." از مترجم تاریخ جامع سینمای جهان (دیوید کوک) می پرسم که چرا تا به حال کتابی را در ارتباط با سینمای مستند ترجمه نکرده است :"در چند شماره ی نشریه ی انجمن مستندسازان قسمت هایی از یک کتاب در رابطه با سینمای مستند را ترجمه کردم؛ اما برای چاپ کتاب ناشری پیدا نشد. از طرفی متوجه شدم که مترجم دیگری در حال ترجمه ی همان کتاب است و من هم که کار دیگری برایم پیش آمده بود آن کتاب را گذاشتمش کنار."
آزادی ور که به زودی گویندگی فیلم مستندی را آغاز خواهد کرد، درباره ی ویژ گی های گفتار متن در فیلم مستند می گوید:" اولا فیلم به فیلم فرق می کند؛ در یک فیلم گفتار یکسری اطلاعات می دهد و در بعضی فیلم ها هم متن ها شاعرانه اند تا فضاسازی کنند، که معمولا هم موفق نبوده اند. نگارش گفتار متن کاملا تخصصی است و هر نویسنده ای نمی تواند این کار را انجام دهد. جمله ها باید مستقیم، ساده و کوتاه باشند؛ چرا که یکبار گفته شده و در خودش تمام می شود و دیگر در همان لحظه جایی برای فکر کردن نمی گذارد. همین طور در بعضی از فیلم ها، فیلمساز گفتاری را روی فیلم می گذارد که معلوم نیست راوی کیست و این نیز از ضعف های گفتار فیلم هاست. راوی گفتار باید مشخص باشد تا تماشاگر بتواند با آن ارتباط برقرار کند. خود گوینده هم همراه خودش باید هماوایی داشته و جنس صدایش و شکل بیانش با فیلم هارمونی داشته باشد. همین طور انتخاب کارگردان در این بین برای بیان یک گوینده نیز بسیار مهم است"؛ او درباره ی اهمیت گفتار در سینمای مستند اضافه می کند:" گفتار فیلم صرفا اطلاعات دهنده نیست؛ می تواند صدای یک فیلم باشد و نقش موسیقی و افکت را بازی کند. پس باید که ریتم داشته باشد."
کارگردان فیلم های مستندی چون: گل قالی، آندره مالرو و تمدن ایران در موزه لوور، مهاجرین جنگ، مش صفر، جبار باغچه بان و ... درباره ی آسیب شناسی گویندگی نیز می گوید:"در سال های اخیر تهییه کننده ها تنها به یک عده ی به خصوصی از گویندگان رجوع می کنند که صدایشان دیگر کلیشه شده و از طرفی گوینده نیز به دلیل کارهای زیادش، دیگر با علاقه و شوق کارهایش را انجام نمی دهد و از کنار همه چیز به سادگی می گذرد. انگار گوینده حضور ندارد و تنها صدایش به فیلم وصله شده و در عاطفه و درام فیلم شرکت نمی کند؛ در صورتی که ما گوینده های بسیار خوبی داریم که صدا و بیان بسیار خوبی هم دارند، اما ... ." دوست دارم بدانم از خواندن گفتار متن در کدام یک از فیلم هایش بیشتر راضی بوده است:"فیلم های آقای اصلانی؛ برای این که ایشان می داند که چه می خواهد و باید چه کار کند. البته در مورد بقیه ی فیلم ها هم به ندرت پیش آمده که ناراضی باشم. شخصا دوست دارم متن و کلمه ها، زبان و لحن و حالت داشته باشند و من در بیان آنها شرکت داشته باشم؛ نه این که صرفا یک سخنگو باشم. آخرین فیلمی که به دلم نشست و از گویندگی اش راضی بودم؛ فیلم تهران چند درجه ریشتر بود به کارگردانی آقای کلانتری."مترجم کتاب هایِ بدیهه سازی در تئاتر، خوزه تریانا، تاریخ تئاترجهان، رومئو و ژولیت و ... این روزها مشغول ترجمه ی آثار تنسی ویلیامز است؛"بیکار نیستم، اما در حاشیه ام".

 این گفت و گو ابتدا در سایت پیک مستند منتشر شده است.

 

منبع: رای بُن مستند | تاريخ: 1387/09/19
 | فهرست مطالب ابتدای صفحه | 
به گروه فيس بوک ما بپيونديد