مستندسازی وقت تلف کردن است
[ گفت و گو با محسن خان جهانی؛ درباره ی مستندِ یار دبستانی من ]

امیر حسین ثنائی

در گرما گرم روزهای انتخاباتی ترانه ی"یار دبستانی من"بارها در میان مردم زمزمه و خوانده شد. آهنگ و ترانه ای که این بار بهانه ای شده است برای خان جهانی، کارگردان مستندهایی چون: خاطرات یک قاضی، کلید، من یک لیدر هستم و ... تا به شکل گیری و پیرامون آن بپردازد. گفت و گوی ذیل درباره ی همین فیلم است:"یار دبستانی من."

ساخت فیلم از چه زمانی آغاز شد؟
داستان ساخت این فیلم به سال گذشته بر می گردد. به بهانه ی سی ام سال پیروزی انقلاب قرار بود که در مرکز گسترش فیلم هایی تولید شود. همان موقع این آهنگ به ذهنم آمد. با توجه به پیشنهاد معاونت فرهنگی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به این نتیجه رسیدیم که یک فیلم درباره ی این آهنگ ساخته شود.
درباره ی چه چیزش؟
این که چرا این آهنگ معروف شده. چرا تا این اندازه در بین سیاسیون رواج دارد و چرا همیشه در موج اعتراضات مردمی و دانشجویی این آهنگ خوانده می شود و یا حتی زمانی که به وحدت ملی می اندیشیم، همین آهنگ است که بارها خوانده می شود.
برای خودتان شنیدنش حس خاصی را تداعی می کرد؟
من را فقط به یاد همان دوره ی دبستان و یار و همکلاسی های دبستانی ام می اندازد. این حس اولیه ی من در مواجهه با این آهنگ است.
پس چه دلایل دیگری بود که به سمتش بروید برای ساخت فیلم؟
تقریبا هر کسی در ایران این آهنگ و ترانه را دوست دارد. آهنگی که به خصوص در بین جوانان بسیار خوانده می شود. یک شور و حال خاصی دارد. حسی که در کمتر آهنگ و ترانه ای می توان سراغش را گرفت. محبوب بودن این آهنگ و این که چرا یک آهنگ می تواند تا به این اندازه محبوب باشد. تقریبا کند و کاوی درباره ی تاریخ شکل گیری و ساخت این آهنگ. این دلیلی شد برای ما.
این کند و کاو را از کجا شروع کردید؟
از آدم های سیاسی. به عنوان نمونه با این پرسش که چرا در میان این قشر این آهنگ این همه فراگیر است و شهرت دارد. بعد هم به سراغ اهل موسیقی رفتیم و اهل هنر. نوازنده های اولیه و .... بررسی این که اصلا آهنگ از کجا شکل گرفته و .... با بسیاری از دانشجویان که حرف می زدیم هیچ اطلاعاتی از این آهنگ و ترانه نداشتند. همین مسئله بهانه ی ما بود که ببینیم اولین نفر سراینده ی این آهنگ چه کسی بوده، که آقای منصور تهرانی بوده. خود ایشان هم آهنگسازی را انجام می دهند. ایشان فیلمی را می سازند به نام از فریاد تا ترور و این موسیقی را آن جا استفاده می کنند. مثلا یک بار فریدون فروغی می خواند، بعد هم جمشید جم؛ و این صدای جمشید جم است که ماندگار می شود و می ماند.
این که بخواهید از تمام جوانب این آهنگ و موسیقی را بررسی کنید، از ابتدا در ذهنتان شکل گرفته بود و یا به مرور به این ساختار رسیدید؟
به نظرم نمی توانستیم فقط از یک بعد به قضییه نگاه کنیم و به آن اکتفا کنیم. حتی شاید خود آهنگ و ترانه هم به تنهایی این قدر ظرفیت نداشته باشند. مسائل دیگری هم بوده و هست که این آهنگ را ماندگار کرده. قطعا نمی خواستیم که برویم و نهایتا با دو سه نفر مصاحبه کنیم. این آهنگ کاربردهای زیادی داشته. مثلا در سینما یا مثل استفاده در دوره های مختلف انتخاباتی در سال های گذشته. تمامی این استفاده ها نشان از پتانسیل بالای کار دارد. به همین دلیل نمی شد که فقط به یکی دو خصوصیتش اکتفا کرد. باید با افراد زیادی در این رابطه مصاحبه می کردیم. مانند اولین نوازندگان اثر، افراد سیاسی، کارشناسان موسیقی و ... مصداق های تصویری اش باید نمایش داده می شدند. از اول هم می دانستم که کار پیچیده و سختی است و به همین دلیل بعد از گذشت شش هفت ماه دوندگی هنوز فیلم به طور کامل تحویل نشده است.
جای خود آقای تهرانی هم در فیلم خالی است.
خیلی تلاش کردیم که آقای تهرانی را هم پیدا کنیم تا ایشان هم در فیلم حضور داشته باشند. اما متاسفانه نشد. ایشان سال هاست که ساکن سوییس هستند و به هیچ شکلی برایمان مقدور نشد تا با ایشان تماس بگیریم.
فکر می کنید چرا چنین مستندهایی که به آثار ماندگار ما می پردازند، کمتر ساخته می شوند؟
فکر می کنم تا حدودی کار می شود. مثلا همین چند وقت پیش شنیدم که درباره ی تصنیف مرغ سحر یک مستند در حال ساخت است. خب این خیلی خوب است. تصنیفی که صدها بار آن را شنیده ایم اما اطلاعات بسیار کمی درباره ی آن داریم. خود من نمی دانستم همین آهنگ یار دبستانی من، ابتدا برای استفاده در یک فیلم ساخته شده است. حتی بعضی از ملودی های فیلم فریاد تا ترور هم هست که تاکنون متاسفانه ناشنیده مانده اند. خیلی ها هم دوست دارند که چنین فیلم هایی بسازند. فیلم هایی که اطلاع رسانی می کند؛ و فارغ از این که فیلم خوب یا بدی ست، می تواند مثبت واقع شود. بخش اصلی همان اطلاع رسانی است. ضرورت ثبت این روزگار و این دوره های تاریخی که در حال گذرند. اما برای یک همچنین کارهایی باید حمایت مراکز دولتی باشد که متاسفانه نیست.
معمولا چه موضوع هایی را برای ساخت انتخاب می کنید؟
من موضوع های جنجالی را دوست دارم. موضوعی که بیننده را به هیجان می آورد و طیف مخاطبان وسیعی را هدف قرار می دهد. مثل فیلم من یک لیدر هستم. یا مستند ارتفاع 437. خب ما یک برج میلاد که بیشتر نداریم و خیلی هایمان هم می خواهیم حتی یکبار از آن بالا شهر را نگاه کنیم. فرصتی که قطعا برای همه نخواهد بود. یا همین موضوع آخر فیلمم به نام کلاه شیشه ای ها که آخرین مستند من هم خواهد بود.
چرا آخرین مستند؟
به خاطر این که در ایران به نظرم مستند سازی وقت تلف کردن است. هر چقدر هم که بگویند از شما حمایت می کنند اما باز این اتفاق نمی افتد. فرض بر قرارداد خوبی هم که بسته شود و سر موعدش پرداخت شود، اما وقتی که شش ماه چند نفر درگیر فیلم می شوند و بودجه که تقسیم می شود، می بینم که ماهی صد و پنجاه هزار تومان هم برای من نمانده است. در صورتی که اگر من بروم و هر کاری دیگر انجام بدهم، قطعا سه برابر این درآمد را خواهم داشت. این فیلم قطعا آخرین مستند من خواهد بود و من بازگشت می کنم به سینمای داستانی. سینمایی که کارم را با آن شروع کردم. با ساخت فیلم های کوتاه داستانی.
یار دبستانی من: نویسنده و کارگردان: محسن خان جهانی/ تصویربردار: محمود غفاری/ صدابردار و مدیرتولید: فرزاد خلیفه/ عکاس: امید فروغی/ تهیه کننده: مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی

این گفت و گو ابتدا در سایت پایگاه خبری فیلم کوتاه منتشر شده است.

 

منبع: رای بُن مستند | تاريخ: 1388/05/20
 | فهرست مطالب ابتدای صفحه | 
به گروه فيس بوک ما بپيونديد