از پاتوق اهالی فیلم مستند تا نمایش فیلم های روز دنیا
[ گفت و گو با شفیع آقامحمدیان؛ درباره ی نمایش فیلم های مستند ]

معصومه کیانی

" اگر فیلم های مستند ما در دسترس عموم مردم قرار بگیرد، چند اتفاق می افتد؛ یکی این که مستندسازان برای ادامه ی کار دلگرم می شوند. از سوی دیگر، من معتقدم که فیلم های مستند چند قدم جلوتر از سینمای داستانی حرکت می کنند و مفهوم خودش را با خود به همراه دارد. فیلم مستند یعنی استناد به واقعیت و حقیقت، بنابراین یک فیلم، هر اندازه مستندات قوی تری داشته باشد، با بیننده ارتباطی صمیمی تر خواهد داشت و به تبع در آگاهی بخشی به مردم و جهت بخشی به جامعه نقش بسزایی خواهد داشت و ..." این بخشی از صحبت های شفیع آقامحمدیان، مدیر عامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، در گفت و گویی است که درباره ی پخش فیلم های کوتاه و مستند ایرانی و نیز فیلم های مطرح دنیا صورت گرفت. او در این گفت و گو از راه حل هایی می گوید که مرکز برای این مشکل به آنها دست یافته است.
 
پخش، یکی از مشکلات دیرینه ی فیلم کوتاه و مستند است که تکرار این مشکل و پیدا نکردن راه حلی برای آن، حداقل برای فیلمسازان بسیار کسالت بار شده است. شما این مسئله را چگونه می بینید؟
مشکل پخش فیلم های مستند و کوتاه تنها مشکل کشور ما نیست. من به تازگی در جشنواره ی پیام بشریت در سن پترزبورگ حضور داشتم و جالب اینجاست که؛ بحثی که در آنجا مطرح شد نیز این بود که بیشتر فیلم سازان دنیا از عدم پخش صحیح فیلم هایشان گلایه داشتند. می خواهم بگویم که مشکل پخش در همه جا بسط پیدا کرده است. از سوی دیگر، از زمانی که قرار بود مسئولیت فعلی مرکز گسترش به من سپرده شود، این مسئله را یکی از مشکلات اساسی می دیدم. زمانی که وارد کار شدم نیز، متوجه این مسئله شدم که حدسم درست بوده، چراکه بسیاری از فیلم هایی که در مرکز تولید شده بود، امکان پخش نداشت. البته این مشکل به این دلیل به وجود آمده بود که دوستان فیلم ساز ما به دنبال ساخت فیلم درباره ی موضوع هایی رفته بودند که تلویزیون از آنها حمایت نمی کند، در حالی که تلویزیون مهم ترین رسانه ی پخش این آثار به شمار می رود و از طرف دیگر، موضوع هایی که به آنها پرداخته بودند، بیشتر شخصی و نگاه آنها، نگاهی ویژه بوده است. بنابراین نمی توان گفت که این فیلم ها به سادگی می توانند با مخاطب عام ارتباط برقرار کنند.
پس از عهده دار شدن این مسئولیت در مرکز، به راه حلی رسیدید؟
ما به این نتیجه رسیدیم که برای پخش این فیلم ها، سینمایی مستقل را در سطح تهران در اختیار بگیریم تا با برنامه ریزی هایی که خواهیم داشت، فیلم های مستندی که عمدتا از تولید مرکز هستند و نیز فیلم های مطرح ایرانی و خارجی، در آنجا به نمایش درآیند. البته هدف غایی ما، تنها  فیلم نخواهد بود و جدا از نمایش فیلم، میزگردهایی نیز در رابطه با فیلم های خارجی و ایرانی هم خواهیم داشت. من در خارج از ایران تجربه ای به دست آوردم که اگر ما این سالن سینما را در اختیار داشته باشیم، برنامه ریزی جدی تری خواهیم داشت تا بتوانیم برای مثال، نمایش آثار تاریخی دنیا و ایران را نیز داشته باشیم. اگرچه در شرایط فعلی بیشتر فیلم های مستند مدنظر ما است. این پاتوق سینما تنها برای نمایش آثار خودمان نخواهد بود، حتی ممکن است فیلمسازی به ما مراجعه کند و بخواهد نمایشی تک سانس، تنها برای هنرمندان داشته باشد.
در این زمینه چه اقداماتی انجام داده اید و چه تصمیم هایی دارید؟
خوشبختانه در این زمینه اقداماتی جدی انجام دادیم، اگرچه با موانع بسیاری هم رو به رو هستیم و بر اساس آنها، معاونت سینمایی به ما قول داده که سینمایی در اختیار ما قرار بدهد. من فکر می کنم اگر این سینما در اختیار ما قرار بگیرد، این مشکلات برطرف خواهد شد. چراکه در آن صورت، جوان ها می توانند به راحتی در آن سینما فیلم های روز دنیا را ببینند و با هم بحث و گفت و گو داشته باشند و فیلمسازان هم دیدارهایی مفید و جدی با هم داشته باشند. حتی نام مناسبی مانند کافه سینما، پاتوق سینما یا اسم هایی از این قبیل هم برای آنجا خواهیم داشت.
این قضیه تا چه اندازه جدی است؟
این قضیه کاملا جدی است، حتی ما از چند سینما هم بازدید داشته ایم.
پس به راه حل این مشکل رسیده اید.
از چند ماه پیش این حرکت را آغاز کرده ایم و به نتایج خوبی رسیده ایم؛ یعنی حالا موانع و مشکلات این کار را شناخته ایم، مشکلات خودمان را نیز شناخته و وارد مذاکرات جدی شده ایم. سینماشهر نیز اعلام کرده که همکاری جدی با ما داشته باشد. اما مکان سینما یکی از مسائل اساسی برای ما به شمار می رود، برای مثال یکسری سینما به ما معرفی شده است که به تعمیر اساسی احتیاج دارد؛ به اضافه اینکه از محیط مناسب رفت و آمد برخوردار نیست. چراکه برای این سینما چند ویژگی را در نظر داریم که در مکانی در دسترس قرار داشته باشد و پارکینگ یا محلی مناسب برای پارکینگ داشته باشد. طبیعی است که وقتی این مشکلات را دیدیم، متوجه شدیم که مناسب این طرح نخواهد بود. سینماهایی هم بود که ما طالب آن بودیم، اما از طرف صاحبان سینما مسائلی وجود داشت، برای مثال اجاره داده شده بود. این را هم بگویم که برخی از این سینماها امکان نمایش در یکی دو سانس را برای ما فراهم کردند که ما نپذیرفتیم و به دنبال سینمایی بودیم که به صورت کامل در اختیار ما قرار بگیرد.
برای اجرای این طرح، تا چه زمانی باید صبر کنیم؟
ما در آخر تابستان یا یک ماه دیرتر این نتیجه را می گیریم.
به غیر از این طرح، راه حل های دیگری برای این مشکل داشته اید؟
اقدام دیگری که در این راستا صورت گرفته است، مذاکرات جدی ما با صدا و سیما برای پخش مستند و داستانی است. در حال حاضر ما تنها با دو شبکه به توافق رسیده ایم که در یکی از آنها کارهای کوتاه پخش خواهد شد و در شبکه ی دیگر حدود دو ماه آینده، طی برنامه ای 26 قسمتی، 26 مستند از تولیدات مرکز به نمایش درخواهد آمد.
کدام شبکه ها؟
برای فیلم های کوتاه شبکه ی 4 و فیلم های مستند شبکه ی 2. البته برای ارتباط با شبکه ی مستندی که قرار است به زودی راه اندازی شود، نیز تلاش داشته ایم. این را هم باید بگویم که ما در سالن سینماحقیقت نیز برنامه های هفتگی برای نمایش فیلم ها داریم. اما اگر این اتفاق بیفتد، بهتر می توانیم به هدفمان برسیم؛ هدفی که دوستان فیلمساز به دنبال رسیدن به آن هستند. ما به این راه حل رسیده ایم، اگر دوستان دیگری هم هستند که راه حل های دیگری دارند، ما آماده ی پذیرش آنها هستیم. راه حل دیگر، اکران فیلم های مستند در سینماها است، برای مثال مستند جای خالی آقا یا خانم ب یکی از این فیلم ها است. ما به دنبال این هستیم که این قضیه تدوام پیدا کند. در صحبتی که با مسئول سینما آزادی داشته ام، قرار بر این بوده که فیلم ها را حتی به صورت کوتاه کنار هم بگذاریم، تا به مدت زمان پخش سینمایی برسد، تا نمایش در سینما برای آنها فراهم شود. از سوی دیگر، جشنواره ها هم درست است که نمی توان گفت محلی دائمی اما محلی برای نمایش این فیلم ها هستند. هرچند تلاش ما بر این بوده که این فیلم ها را به جشنواره های بین المللی نیز برسانیم. در حال حاضر نیز در آستانه برگزاری جشنواره سینماحقیقت هستیم. اگرچه نمی توان گفت این جشنواره ها رضایت کارگردان ها و فیلم سازان جوان را برآورده می کند، به همین دلیل ما به دنبال این طرح ها بوده ایم و در حال حاضر قدم هایی برداشته شده که امیدواریم در آینده ی نزدیک به ثمر برسد. ما امیدواریم که این اتفاق ها بیفتد تا در کنار دوستان جوان شاهد نتیجه باشیم.
به پخش و عدم پخش از تلویزیون اشاره داشتید. آیا با توجه به اینکه تلویزیون کارکردها و به تبع مخاطبان خودش را دارد، می توان به پخش از این رسانه امیدوار بود؟
ما نمی خواهیم بگوییم دلیل پخش نشدن فیلم های ما، سیاست های تلویزیون است. چون به هر حال تلویزیون سیاست های خودش را دارد. البته اگر شبکه ی مستند راه اندازی شود، همکاری ما ممکن است بخشی از مشکلات را حل کند. اما به این معنا نیست که صددرصد مشکلات حل شده است. عمده ی مشکلات از طریق اختصاص گرفتن سالن سینما برطرف خواهد شد.
نمایش فیلم هایی غیر از تولیدات مرکز و نیز فیلم های خارجی تا چه اندازه در این طرح ها از اهمیت برخوردار خواهد بود؟
نمایش فیلم های دیگر، مطمئنا بحث های زیادی را به دنبال خواهد داشت، لذا نگاه اولیه ما این است که فیلم های جنجال برانگیز و بحث برانگیز را پخش کنیم، درباره ی فیلم های خارجی هم این مسئله صدق می کند. به همین دلیل به دنبال پخش فیلم های عام پسند نخواهیم بود، مگر این که فیلم هایی باشد که با استقبال فیلم سازان رو به رو شده باشد.
برای نمایش این فیلم ها در سینماها، تماشاچی باید هزینه ای پرداخت کند؟
وقتی این طرح بدون هزینه برگزار شود، خود به خود از اهمیت کمتری برای تماشاچیان برخوردار خواهد بود و قضیه را نیز زیاد جدی نخواهند گرفت. از سوی دیگر، این سینما نیز هزینه هایی خواهد داشت و ما باید بتوانیم حداقل دستمزد کارمندانش را فراهم کنیم.
سال گذشته قرار بود با همکاری شهرداری تهران، فرهنگسرای رازی به پاتوق مستندسازان تبدیل شود. 
این بحث جدا از همه بحث هایی است که تا به حال پیش آمده است و این طرح مستقل مرکز به شمار می رود. این را برای اولین بار می گویم که ما حتی به دنبال این هستیم که مرکزیتی برای پخش خانگی فیلم های مستند در مرکز شهر راه اندازی کنیم. یعنی ما در این زمینه هم به فکر راه حل هایی بوده ایم. از سوی دیگر، ما قصد داریم قسمتی از ساختمان مرکز را به غرفه ای برای فروش تولیدات خودمان اختصاص دهیم. حتی مذاکراتی با مسئولان رسانه های خانگی نیز داشته ایم که فیلم های مستند را در ابتدای فیلم های سینمایی پخش کنند، اما به نتایج جدی نرسیدیم. اما این مذاکرات همچنان ادامه دارد. این طرح ها در ذهن ما وجود دارد، حتی روی کاغذ هم آمده است، اما نیاز به تدبیر و هزینه بیشتری دارد. ما در چند شاخه اقدام کرده و خواهیم کرد. امیدوارم که یک به یک بتوانیم آنها را به نتیجه برسانیم.
در مقامی به جز مدیریت مرکز، در این باره چه نظری دارید؟
من معتقدم وقتی محصولی بصری ساخته می شود، باید مخاطبان خودش را پیدا کند. ما برای تحقق این امر، نیازمند امکانات و ساز و برگی در این زمینه خواهیم بود. اگر فیلم های مستند ما در دسترس عموم مردم قرار بگیرد، چند اتفاق می افتد؛ یکی این که مستندسازان برای ادامه ی کار دلگرم می شوند. از سوی دیگر، من معتقدم که فیلم های مستند چند قدم جلوتر از سینمای داستانی حرکت می کنند و مفهوم خودش را با خود به همراه دارد. فیلم مستند یعنی استناد به واقعیت و حقیقت، بنابراین یک فیلم، هر اندازه مستندات قوی تری داشته باشد، با بیننده ارتباطی صمیمی تر خواهد داشت و به تبع در آگاهی بخشی به مردم و جهت بخشی به جامعه نقش بسزایی خواهد داشت. به همین ترتیب، اگر ما بتوانیم فیلم های مستند را در اختیار مستندسازان و مردم قرار دهیم، نوعی آگاهی بخشی برای مخاطبان و نیز از نظر تکنیکی برای مستندسازان به دنبال خواهد داشت.

عکس: مهر

 

منبع: رای ُبن مستند | تاريخ: 1389/06/29
 | فهرست مطالب ابتدای صفحه | 
به گروه فيس بوک ما بپيونديد