مسایل زنان به همه ی مردم ایران مرتبط است
[ گفت و گو با رخشان بنی ‌‌اعتماد ]

شیرین جزایری

"رخشان بنی اعتماد"در رابطه با انتخابات ریاست جمهوری، فیلم مستند ۴۶ دقیقه ای درباره ی مطالبات زنان از دولت دهم ساخته است. وی همزمان با مطرح کردن خواست جنبش زنان، پاسخ های کاندیداهای ریاست جمهوری را نیز بازتاب داده. در بخش پایانی فیلم، نامزدهای انتخاباتی به همراه مشاوران و همسرانشان دیده می شوند که بعداز دیدن فیلم، بطور خلاصه دیدگاه های خود درباره ی مطالبات زنان مطرح می کنند و نظراتشان را درمورد موانع حل مسائل زنان ارائه می دهند. از چهار نامزد انتخاباتی، تنها محمود احمدی نژاد در این پاسخگویی شرکت نکرده است. مستند"ما نیمی از جمعیت ایران هستیم"، بطور رایگان در شبکه ی اینترنتی قابل دانلود است.

خانم بنی اعتماد شما در فیلم خود، نظرات طیف وسیعی از فعالان حقوق زنان را مطرح کرده اید. در عین حال زنانی در فیلم شما دیده می شوند که از شما می پرسند: چرا این فیلم را می گیرید؟ به چه کسی می خواهید نشان بدهید و فیلم های شما چه دردی را دوا کرده؟ من این پرسش را با خود شما مطرح می کنم. چرا این فیلم را در شرایط فعلی ساختید؟
دقیقا می خواستم این فیلم در همین زمان ساخته شود. چون در این دوره از انتخابات، فعالان حقوق زن تصمیم براین گرفتند که جدا از تفاوت های دیدگاهی کنارهم جمع شوند و سعی کنند به صورت تشکل هایی هرچه بیشتر مطالبات زنان را در جامعه منعکس و مطرح کنند. از جمله با افراد مختلف تماس بگیرند، مصاحبه هایی ترتیب بدهند، جلساتی را برگزار کنند، بروشور پخش کنند و همه ی آن کاری را انجام دهند که در زمان دیگری غیر از فضای انتخاباتی به دلیل مشکلاتی که به طور کل در طرح مسایل زنان در رسانه ها وجود دارد، امکانش نبود. آنها فضای انتخاباتی را که جدا از این که آیا اصلا می خواهند در انتخابات شرکت کنند یا نه و یا این که به چه کاندیدایی می خواهند رای بدهند، انتخاب کردند. هیچ کدام از این ها معیار گردهمایی در این تشکل ها نبود. آن چه اهمیت داشت این بود که به صورت یک حرکت جمعی مطالبات را مطرح کرد. من از حدود بیشتر از یکسال پیش تصمیم داشتم که مستندی را راجع به مطالبات زنان بسازم و این زمان را مناسب ترین زمان دیدم. یعنی فکر کردم که بهترین امکان برای استفاده از یک ابزار بسیار موثر مثل دوربین مستند است و باید بتوانم تصویری تهیه کنم از این موقعیت و مطالباتی که مطرح می شود بعنوان سندی که بتواند برای همیشه باقی بماند. در زمان پیش از انتخابات من تصمیم به ساخت فیلم گرفتم. این فیلم در زمانی فشرده تهیه شد و یکی از ویژگی های فیلم هم همین هست. التهاب و شرایط حاضر کمک کرد که نشان دادن طرح مطالبات زنان در بستر چنین زمانی در فیلم، ویژگی های تاریخی خودش را داشته باشد. تصمیم جدی و قبلی ام این بود که قبل از انتخابات این فیلم بتواند پخش بشود و مردم بتوانند آن را ببینند.  به همین دلیل پخش فیلم را آزاد اعلام کردم. هر کسی که کپی این فیلم به دستش برسد، می تواند آن را تکثیر و پخش کند. خوشبختانه در یک حد باورنکردنی این فیلم پخش شده، دیده شده و انعکاس پیدا کرده است. مسئله مطلقا خود فیلم نیست، مسئله مطالبات زنان است که در یکجا کنار همدیگر سرفصل هایی را می تواند به مخاطب نشان بدهد و خود این مجموعه اتفاقی که افتاده است برای  من بسیار رضایت بخش است.
شما در فیلم تان کاندیداهای ریاست جمهوری را مورد سوال قرار دادید. واکنش آنها در مورد مطرح شدن خواست زنان به شکلی که شما نشان داده اید، چه بود؟
زمینه ی طرح مطالبات زنان با تلاشی که فعالان حقوق زن داشتند، شرایط خاصی را برای کاندیداها بوجود آورد. یعنی این که کاندیداها در کنار مشاوران امور زنان و یا همسران خودشان ظاهر شدند و این برای اولین بار بود. این که آن ها در برنامه های خودشان مشخصا به مسایل زنان اشاره کردند، یعنی ویژگی این دوران، به دلیل تاثیر حرکت فعالان حقوق زن بود. وقتی که در فیلم سرفصل هایی با مصداق های عینی که از بطن خود جامعه برخاسته است، با نمونه هایی که زنان چگونه درگیر این مشکلات و تضییقات قانونی هستند نشان داده می شود، طبیعتا آنها توانستند یک تصویر کلی تر و دسته بندی شده تری را در مورد مشکلات زنان ببینند. در نهایت نظر ما هم این نبود که با نشان دادن فیلم به کاندیداها، انتظار داشته باشیم که پاسخ های خیلی مشخص و روشنی از آنها بگیریم. واقعیت این است که قراردادن فیلم در مقابل کاندیداها بازتاب درست همان شرایطی بود که خود فعالین حقوق زن داشتند. یعنی تمام سعی شان براین بود که در این دوران بتوانند این مطالبات را به گوش مسئولین برسانند، موضوع را به عنوان یک موضوع جدی مطرح کنند. فیلم در واقع آیینه ای بود که در مقابل این شرایط قرار گرفت که کاندیداها هم فیلم را دیدند. طبیعتا روی شان خیلی تاثیر گذاشت و بخش کوتاهی از پاسخ هایشان هم در پایان فیلم دیده می شود.
گفته می شود که مستند شما به عنوان یک مستند سیاسی دوباره روح جدیدی را به سینمای سیاسی ایران داده است. به نظر شما این چه تاثیری می تواند در آینده ی کار سینمایی شما بوجود بیاورد؟
واقعیت این است که من فکر می کنم بیشتر از آن که این فیلم سیاسی باشد، در یک بستر سیاسی ساخته شده است. ولی موضوعات و مسایل زنان موضوعاتی بسیار جدی است، که جدا از مسایل سیاسی روز باید به عنوان مسئله ای به همه ی جمعیت ایران مرتبط است، مورد ارزیابی قرار بگیرد. این ها مسایلی نیستند که حتی یک رییس جمهور در چهارسال دوران خدمت اش و یا هشت سال بتواند همه ی آنها را از بین ببرد. ما در مسیر جریان به دست آوردن این مطالبات هستیم و من فکر می کنم این یک کار دراز مدت و طولانی ست. به همین دلیل من مطلقا با این دید فیلم را نساختم که صرفا فیلم از منظر یک فیلم سیاسی و در یک دوران خاص دیده بشود، همان طور که فیلم"روزگار ما"را هم که هشت سال پیش به این صورت ساختم. درست است که یک شرایط و زمان تاریخی ایجاب می کند که به موضوع در آن فضا پرداخته بشود، ولی من فیلم"ما نیمی از جمعیت ایران"را به این صورت نمی بینم که با خود جانبداری مشخصی داشته باشد و تاریخ مصرف خیلی مشخصی داشته باشد.
ساختن این فیلم چه مدت بطول انجامید؟
راستش شاید برای شما هم تعجب آور باشد، همان طور که برای خود من هم بسیار تعجب آور است. یعنی سابقه ی چنین سرعتی را اصلا در خودم ندارم. البته اگر واقعا مراحل تحقیقی که سال پیش انجام داده بودم نبود، راستش ساختن چنین فیلمی در این مدت زمان کوتاه امکان پذیر نبود. ولی به هرحال از پنج اردیبهشت فیلمبرداری فیلم شروع شد تا پنج روز پیش (۱۵ خرداد). کار ضمن فیلمبرداری با مونتاژ همزمان انجام گرفت. یعنی با یک کار خیلی خیلی فشرده ی یک گروه، واقعا با کار شبانه روزی آنها؛ که می توانم بگویم ابدا اگر چنین گروهی را در کنارم نداشتم مطمئنا نمی شد از پس چنین کاری با این وسعت بر آمد. تنظیم فیلم های گرفته شده ای که حدود ۶۰ ساعت بودند، ابدا کاری نیست که در یک زمان به این کوتاهی بتوان به انجام رساند. ولی افراد گروه، بخصوص رضا بهرامی نژاد که تدوین فیلم را انجام داد و دستیارش ثاره هوشیار و دستیار خودم مهناز محمدی که مستندساز است. واقعا صرف این که بگویم وی دستیارم بود کافی نیست، یعنی او همه کاری می کرد. فیلمبردار هم رضا تیموری و بچه هایی که با او کار می کردند. به هرحال یعنی یک گروه خیلی خیلی با انگیزه و با دغدغه که حاصلش خوشبختانه اصلا آن فشردگی زمان و آن شتابی که ما ضمن تهیه ی این که زمان داشتیم، نشان نمی دهد. ما نمی خواستیم از کوچکترین چیزی در ساختار و آماده سازی فیلم مضایقه کنیم و کوتاه بیاییم. ساخته شدن این فیلم بدون هیچ تعارفی مدیون کار جمعی گروهی هست که من با آنها کار کردم.
در این مدت کوتاه می توان تصور کرد با چه فشردگی این گروه و خود شما کار کرده اید. مهم ترین مشکلات شما غیر از کوتاهی زمان چه ها بودند؟
کار در نفس خود کار بسیار مشکلی بود. یعنی این که در هر لحظه باید تصمیمی جدی گرفته می شد، گفت وگوهایی باید انجام می شد. ضمن این که واقعا فعالان حقوق زن، کسانی که در فیلم شرکت دارند و حتا کسانی که نیستند، خیلی سعی کردند که به ما کمک کنند. ولی همه به شدت درگیر کار بودند. در واقع به همان اندازه که من بطور فشرده داشتم فیلم می ساختم، آنها هم خودشان در جاهای دیگر به همین اندازه درگیر و گرفتار بودند. ولی فکر می کنم اسم این ها را اصلا نمی توان مشکل گذاشت. این ها ویژگی های کار مستند است که به نظر من خود این هیجانی که در کار مستند وجود دارد  این قدر با ارزش است که نمی توان نام آن را مشکل گذاشت. وقتی نتیجه رضایت بخش است، ترجیح می دهم که اصلا به سختی کار فکر نکنم.
هزینه ی این فیلم چگونه تامین شده است؟
این فیلم کاملا با هزینه ی شخصی ساخته شده، با هزینه ی خود من. به همین دلیل توانستم این تصمیم را بگیرم که فیلم را بطور رایگان پخش کنم .

در همین زمینه:
زیر پوست شهر
قدم زدن در برزخ
قصد بیان سرفصل ها را داشتم
فیلمی برای آن که فراموش نکنیم
این فیلما رو به کی نشون میدین؟!
رخشان بنی اعتماد در جشنواره ی یاری
این فیلم قبل از انتخابات تکثیر می شود
دوربینی که مطالبات زنان را پیگیری می کند

 

منبع: دویچه وله  | تاريخ: 1388/03/21
 | فهرست مطالب ابتدای صفحه | 
به گروه فيس بوک ما بپيونديد